Importanteng Paisi

Saro sa mga tradisyon kan Budismo an konsepto nin dukkha,na maski ngani dai nin tukma na pagsalin sa Bikol, an pinakahalangkaw na kahulugan kaini iyo an  pagtios bunga kan manlain-lain na problema sa buhay. Sigun sa Budismo, igua nin mga paagi o proseso na sa paagi kaini, an tawo nagiging matalom sa katotoohan asin nasisimbagan an saindang pagtios.

Si Carlos O. Aureus, na may dakulang kagustuhan na magtukdo o magtao nin tabang sa mga nagmamawot na malampasan an dukkha tanganing maabot an nirvana  –  an pinakahalangkaw na tangga na pwedeng maabot kan sarong tawo – nagsurat nin nagkakapirang artikulo manungod sa mga presepto kan Budismo para sa publikasyon na Magbikol Kita na ipupublikar kan Dateline Ibalon poon sa isyung ini.

Si Aureus, dating Chairman Emeritus kan Board of Trustees kan Universal Wisdom Foundation, Inc., sarong organisasyon na nagtataguyod sa pilosopiya asin sa mga pigtutukdo kan Budismo, nagtukdo man sa nagkakapirang templo kan Budismo sa laog nin duwang dekada. Sa paglalahad ni Aureus, an Budismo bakong relihiyon kundi sarong klase nin edukasyon, na arog sa sarong “how-to manual” sa paghale kan kasakiman, pag-odok, asin kamangmangan na nagdadara nin katiosan.”

Sa mga artikulo ni Aureus, nagtokar siya kan manlain-lain na konsepto kan Budismo, arog kan Katuninungan nin Budismo, An Mito ni Siddharta, Kisa Gotami, Samsara, asin Ahimsa.

Sa An Katuninungan kan Budismo, pinapadiskubre ni Aureus sa mga parabasa an esensya kan dharma, na kinokonsiderar ni Buddha bilang unibersal na katotoohan (universal truth).

Sa duwa niyang artikulo manungod sa An Mito ni Siddharta, ipinaliwanag niya kun pa’no nag-evolve an personalidad ni Siddharta hale sa pagigin prinsipe pasiring sa kaliwanagan.

An Kisa Gotami sarong estorya nin sarong ina na nadiskubre na an saiyang pagtios nararanasan man kan iba, bako lang sya.

Sa Samsara, ipinaliwanag ni Aureus na an samsara garo sarong kalaboso na pano nin katiosan pero nagbuburunyog sa gabos. Ipinaliwanag niya na kun nasasabotan ini nin tawo, dai na sinda pasil maghusga sa kapwa.

Sa artikulo niyang Ahimsa, pinasabot ni Aureus kung tano ta sa Budismo, importanteng presepto an ahimsa, na an kahulugan iyo an dai paggawe nin kakulogan, o manggadan, sa isip, tataramon, o gibo, sa ibang tawo, asin siring man sa mga hayop.

Sa mga simpleng estorya, ginibong mas madali an pagsabot sa mga artikulong sinurat ni Aureus.

Nagklaro si Aureus na dai siya interesado sa pag-convert nin mga tawo kundi gusto niya lang na mapakarhay an saindang mga buhay na amo man sa tuyo kan Budismo. Sigun pa sa saiya, siring kan sinabi kan Dalai Lama, kun ika sarong Kristiyano, “magin marhay na Kristiyano.”

Marahayon kuta, na an gabos na makakabasa kan mga artikulo ni Aureus mapakaray an saindang mga buhay.

Pinapasalamatan kan Dateline Ibalon si Victor Dennis T. Nierva sa pagtao nin permiso na ipublikar an mga artikulo ni Caloy O. Aureus na enot na ipinublikar sa Magbikol Kita.

---

An Katuninungan Nin Budismo

Enot na ipinublikar sa Magbikol Kita, September 27, 2020.

Dagos po kamo sa monasteryo na nakatago sa kadlagan. Maugmang pagbati sa inot na artikulo manugod sa Budismo. Sa buót ming makatabang saindo, pinupunan mi ining serye sa Magbikol Kita. Awot pa man lugod na an semilyang ini magkagamot, magtubo, magbuskad, asin magbunga tanganing makatao nin sustansya saindo asin sa gabos na nangangaipo nin katuninungan, pati na an saindong lingkod.

An obheto kan sarong monasteryo iyo an magtao nin repuhyo. Ano an repuhyo?

Kun oobserbahan ta an situasyon sa kinaban, kadakol an nagtitirios nin huli sa mga problema. May mga nag-iiriwal, nagkakarasuhan sa husgado, naggagaradanan; nagkakahirilang nin kancer, naiistrok, kagkaka-CoViD19, pati mental illness; nabibiktima nin iba, naaaksidente, nawawaran nin trabaho, asin kadakol pang iba. Naghahanap nin ginhawa pero dai aram kun sain maduman. Kadakul an nagsi-suicide nin huli sa depresyon. Garo kita binabagyo alagad mayong masirungan. Maski mapaiplian man lamang sa peligro kan duros, mayo.

Pag-aadalan ta an natura kan samsara asin kan dukkha. An dukkha dipisil ma-translate. Suffering, stress, unsatisfactoriness, kaya gagamiton ko an tataramon na dukha as is.

Advance na ngani an materyal na teknolohiya. May mga tablet, laptop, asin kadakol pang ibang gadgets. Pero dai pa giraray na reresolbahan an problema nin dukha. Garo dai pwedeng maibitaran. 

Buót ming inbitaran kamo sa monasteryo sa kadlagan (Forest Monastery). Ino-offer mi an Dharma na nadiskubre ni Buda. Naresolbahan nya an problema kan dukha kumpletamente, permanentemente, 100% asin gusto ming i-prisentar saindo an Dharma ni Buda.

Mayo pong “coincidence” sa uniberso. Nagtupar kita sa lugar na ini nin huli ta hinog na an panahon na maresolbahan man lugod an saindong agrangay. 

Bago kita magpuon, duwang bagay saná nguna. Primero, an Budismo bakong relihiyon, dawa ngani may mga nagsasabing relihiyon ini. An Budismo edukasyon. E-duco (Latin E or ex=out of; duco, ducere=to lead. E + ducere=to lead out of darkness). Halimbawa, magayon an banggi pag bulanon, full moon, pero an kabilugan nin bulan dai nahihiling kun natatakluban nin mga maitom na panganuron. An Budismo sarong paagi, garo baga bilang sarong “how to” manual kun pàno mahali an panganuron nin greed, hatred, asin ignorance (dai ko pa natutuldok an eksaktong translation sa Bikol, pasensya na) na nagdudulot nin kapagtiusan. [Editor’s translation: kapasluan, pagkaungis, kamangmangan]

Gabos imbitado sa monasteryo. Maski ano man an saindong relihiyon, o maski mayo man kamong relihiyon, dagos po kamo. Dai kami interesadong magkonbertir. Sabi ngani kan Dalai Lama, kun ika Kristyano, “be a good Christian”; kun ika Muslim, “be a good Muslim”.

Ikaduwa, si Buda bakong Dyos. Saro syang tawo na siring satuya na naabot an Nirvana, an pinakahalangkaw na tangga na maaabutan kan tawo. Sarong naliwanagan. Sarong napagmata sa katutuuhan. Naresolbahan an problema nin dukha. 

Kita pwede man magin buda. Kun sususugon an dalan ni Buda. Sa totoo, an intirong obheto kan Budismo iyo na tanganing kita magin buda—an tangga na mayo na nin dukha.

Nagdesidir akong suraton ini sa satuyang lenggwaheng Bikol ta iyo ini an pinakaharani sa puso. Prubaran ko na magsurat kada semana. Despensa na saná tabi sa Bikol ko. Dipisil pantayan an Bikol nin sarong Maestro asin Poeta sa kalibre ni Vic Nierva. 

Awot pa man lugod, maresolbahan an saindong problema sa paagi kan mga artikulong ini. Marahay-rahay kun literal na makaistar sa monasteryo sa Thailand o lamaseryo sa Tibet, alagad kun mayong oportunidad, digdi kamo magpasyar sa Magbikol Kita forest retreat. Tuninong digdi. Mayong mga paraiwal, mayong ribok kundi an awit nin mga gamgam. Mayong polusyon kundi an hayahay na duros. May mga burak, lubi-lubi, asin mga prutas, kua saná kamo. Sarung repuhyo. Kun banggi, mga aninipot sa luwas kan monasteryo na nagtatao nin ilaw sa tahaw nin kadlagan. 

Maghirilingan po kita sa sunod na artikulo.

(Header photo: Sa kortesiya kan Wisdom Park, Universal Wisdom Foundation, Inc. )