Gobernadorcillo kan Tabaco, Albay

BAKO MAN GAYUD SALÂ na midbidon si Don Pedro Estevan bilang sarong heroe kan Kabikolan. Saiyang tinawan ki proteksyon su mga namamanwaan sa panahon na su mga piratang Moro daing kaniniring su pagsalakat buda pagpasakit sa mga banwaan. Su mga Kastila pinabayaan su mga namamanwaan, inagawan pa kan mga armas na puwedeng gamiton sa saindang depensa. Ugaring diiton sana an nakakaaram kun siisay an tawong ini, kun ano an saiyang naginibohan.

Si Don Pedro Estevan naging Gobernadorcillo kan Tabaco, Albay kan 1776, 1780, dangan 1782, (Dery, 2007; 38). Gikan siya sa pamilyang namayo kan banwaan bago pa mag-abot su mga Kastila. Kun siring, saro siyang tagbanwa (native). Agta ngani. Maginoo.

Su mga pig-apud na gobernadorcillo iyo su mga tagbanwa na piniling mamayo kan mga banwaan susug sa kagustuhan kan mga Kastila. Su saindang mga pangenot na trabaho iyo an pagkolekta kan mga buwis buda magpasunod kan mga pangangaipo sa pig-apud na polos y servicios. Nagkaigwa kan mga gobernadorcillo sa tahaw kan siglo 18 sagkud nagsumirom su pananakop kan mga Kastila sa Filipinas.

Enot na nagbutwa an pangaran ni Don Pedro Estevan kan Pebrero 6, 1782 kan nagpaluwas ki mando si Gobernador Heneral Don Jose Basco y Vargas (torno: 1778 – 1787; Barrows, 1905) sa mga kolonyal na pamayo kan lambang probinsya na magsumite ki lista kan mga buhay pang manungud kan mga maginoo o mga pamayo ki mga teritoryo o kaburunyugan bago mag-arabot su mga Kastila. Si Don Juan Duran, na kan panahon na ito iyo su Alcalde Mayor kan Albay, naunambitan si Don Pedro Estevan na sarong dugong maginoo. “Indio legitimo principal de nacimiento de una ilustre familia,” susug sa mga kasuratan, (Dery, 1991; 95-96).

TABLE OF CONTENTS:

Nadakop ni Don Pedro si Datu Panco

KAN 1782 ITINAO ni Alcalde Mayor Don Juan Duran kay Don Pedro Estevan an responsibilidad na pamayohan an armadilya sa Albay. An armadilya mga armadong sakayán na pig-organisar kan mga kolonyal na awtoridad tanganing magbantay sa mga kostales kontra sa pananalakat kan mga pirata. Sinda man su mga nag-aantabay kun pigdadara na sa real almacen (royal or government storehouse) na itoon sa Bacon, Sorsogon su mga nakolektang reales haberes (tributes) hale sa mga banwaan kan Catanduanes buda Albay. Digdi nagpuun an daing kaarog na istorya ni Don Pedro Estevan.

Sa taon na ito, 1782, tolos nabaló an orag kan armadilya ni Estevan. Kasabay an saiyang mga kahimanwang taga-Tabaco, nakasagumuk ninda an dakulang grupo ki mga piratang lunad sa kagduwang (12) mga joanga sa tahaw kan kadagatan kan Albay buda Catanduanes. Pinamayuhan ni Datu Panco buda kan pitong mga ugos niyang tawohan su mga pirata. Inabot ki anom na oras su baradilan, karanyonan, tirigbasan. Nadakop ni Estevan su Datu, naronot su mga kalaban; ginuyod an duwang joanga pabalik sa mga baybayon kan Tabaco.

Kulibat, an joanga sarong klase ki sakayán sa dagat na kaipohan an dai kukulangon sa sanggatos (100) na paragaod tanganing mapaandar. Igwa ining lunad na duwang pulung (20) mga gerero buda anom (6) pang iba na gabos may mga badil. An mga paragaod igwa man ki mga armas. Kun may kaiwal, an gabos na lunad minasururog.

Naaraman ni Gobernador Heneral Jose Basco y Vargas an ginibo ni Don Pedro. Kan Nobyembre 8, 1782 itinao niya sa Maginoong ini an ranggong Capitan Provisional de la Marina.  Kasabay sa ranggong iginawgaw iyo an mando ni Basco sa gabos na mga kolonyal na mga opisyal, bako sana sa Albay kundi sa bilog na nasyon, na midbidon si Don Pedro siring man itao saiya an bilog na pagranga, mga pribilihiyo, siring man paggalang dangan pagrokyaw na naninigo sa saiyang estatura, (Dery, 2007).

Mapanalakat na mga pirata kan 1796

LAEN PA SA PAGRANGA na itinao ni Basco kay Don Pedro, nagbalangibog siya sa Hadi kan Espanya; pinadarahan niya ito ki report. Kan Setyembre 14, 1785, bako sanang pigkompirma kan Hadi su titulong itinao ni Basco kay Don Pedro kundi nagmando pa siya na tawan kan orgolyosong premyong Medalla de las del premio al valor si Don Pedro. Sinugo man kan Hadi su Obispo kan Nueva Caceres na personal na itao kay Don Pedro an medalya sa paagi ki sarong nagkakanigong seremonya. Kan taon na ito, 1785, iginawgaw pa saiya an titulong Capitan de la Marina Sutil. An Marina Sutil iyo an puwersa sa kadagatan na kumpwesto ki mga saradit na sakayán na armado ki mga lantaka. Ginamit an mga sakayán na ini kan mga Kastila sa pagbukud sa mga pirata.

Naunambitan kan Kastilang historyador na si Vicente Barrantes na su medalyang itinao kan Hadi kay Don Pedro iyo an pinaka-enot na ginibo sa bagong mukna pa sanang Casa de Moneda (minting office) duman sa Mehiko. Si Don Pedro man an unikong tagbanwa na tinawan ki siring na pagmidbid buda pagrokyaw kan Hadi kan pinakapoderosong nasyon kan panahon na ito, (Barrantes, 1878; 133).

Liwat napalaban an armadilya ni Don Pedro kan Hunyo 1786. Pinadusahan ninda su mga pirata; nakua an sarong joanga, nabihag an kagduwang (12) mga kalaban, binitbit su saindang bandera kasabay su mga kanyon buda mga badil, may duwang lantaka de Bornay dangan sarong falconete de a-media.

Kan Nobyembre 8, 1788 si Gobernador Heneral Felix Berenguer de Marquina tinawan si Don Pedro kan ranggong Capitan de Marina dangan pigranga siya bilang Comandante de Vinta Santa Teresa.

Naging orog ka aktibo liwat sa bilog na Kabikolan su mga mapanalakat na mga pirata kan 1796. Kan taon na ito, inatake ki dakulon na mga pirata an banwaan kan Bacacay. Lunad sinda ki manlaen-laen na klase ki mga sakayán. Armada ngaya, kagrat kan mga nakaheling. Daing mapamugtakan su sustu kan mga namamanwaan. Dangan uminabot si Don Pedro kasabay an saiyang mga aki buda mga kasurog. Gamit an mga falua, hinampang ninda su mga joanga. Dinaog su “armada” kan mga pirata. Susug sa istorya, igwa ki 200 na mga pirata an nakadulag sa isog nara Don Pedro, ruminalangoy pasiring sa baybayon dangan duminaralagan patukad sa mga bolod. Duman sinda nagkarorotoyan, nagherelang, nagkagaradan.

Liwat binalikan kan mga pirata an Bacacay kan 1798 alagad si Don Pedro itoon man giraray tanganing sabaton sinda. Sa enkwentrong ito duwang panco kan mga kalaban an rinapak nara Don Pedro, dakul ki nagkagaradan na mga pirata. An mga panco, midbid man na paraw, orog na dakula kaysa falua, kàya maglunad ki limang pulung (50) katawo. Piggagamitan an panco ki mga layag buda sagwan tangani maghiro. An falua igwa ki abot sa kagpitong (17) mga paragaod. Makaskas maghiro. Ini su gamit nara Don Pedro sa pagpat-rolya buda pakilaban sa mga piratang Moro kan siglo 17 sagkod 18.

Pigkatakotan kan mga pirata

AYAHAY NA NAKAHANGOS su mga taga-Bacacay. Bilang pagtanaw ki utang na boót, tinawan kan principalia ki mahiwas na daga si Don Pedro harani sa, ngunyan, barangay Pili. Duman na nag-estar si Estevan. Nadangog ko pa an nagkapirang mga gurang sa banwang ini na pig-apud na Tibang-Tibang an sarong lugar harani sa Pili. Gayud ini an dagá na itinao kay Don Pedro Estevan. Tibaad midbid siya sa lugar bilang “Teban” o “Tibang.” Laen sa dagá, nagkapira pang mga orgolyosong pagranga an itinao saiya.

An principalia sarong sektor o klase sa sosyedad na midbid dara kan saindang estatura sa buhay—sa lado sosyal, ekonomiya, buda politika. Kun baga, sinda su mga uru-igwahon, su mga pigtatangad kan tikapong kadaklan.

Sa lambang sakyada kan mga pirata, didagusu man tolos sinda nara Don Pedro. Igwa ki osipon na gari digdi sa maringis na mga enkuwentro sa Bacacay nagpuun su istorya kan pinungot na 400 na mga talinga kan mga pirata. Ugaring an bida sa 400 na pinungot na mga talinga sarong Comisario Juan o Sarhento Juan. Magkaiba an ranggo ninda buda si Don Pedro, na saro nga-ning Kapitan. An nagtao kan ranggo ni Juan (daing apelyido) iyo su Alcalde Mayor kan Albay. Su kay Don Pedro gikan sa Gobernador Heneral na kompirmado kan Hadi kan Espanya. An pangaran na Don Pedro may daging sa bilog na nasyon. Si Comisario Juan an dangog abot sana sa mga baybayon kan Isla Cagraray kan Bacacay dangan sa palibot man kan opisina kan Alcalde Mayor kan probinsya. Dai kaipohan malibong pag-abot sa bagay na ini. Soysoy na an istorya. Alagad marhay man giraray kun padagos na maghapot kun kay siisay an historya, arin an istorya?

Dakul dangan interesante an mga istorya ni Don Pedro bilang kalaban kan mga pirata, bilang tagbanwang namamayo ki sarong armadilyang pigkatakotan kan mga piratang gayod daing kaarog an ringis buda kuri. Uga-ring napasipará an gabos na ini sa historya kan Kabikolan, sa mga istoryang Bikolnon. An mga osipon manungud saiya gari sanang mga manok-manok sa karaba kan katipong na pighahanapan ki laad buda dagaang. An mga manok-manok minalayog, ipigpapalid kan paros, nawawara, nagiging abó.

Nadakop ni Don Pedro si Prinsipe Nune

AN SARO SA MGA PINAKAMARINGIS na laban ni Don Pedro nangyari kan Oktubre 25-26, 1818 kan siya nag-eedad na ki walong pulung (80) taon. Naheling sa kadagatan kan Tabogon Bay, Caramoan, Camarines Sur an abot sa apat na pulung (40) mga panco lunad an dakulon na mga pirata. Dinaog ninda ito. Sabi ngani ni Norman G. Owen “dinaog nara Estevan an dakulaon na puwersa kan mga Moro,” (Owen, 1999; iv, vi, 6, 10, 183, 266). Sa mga isinurat ni Dery sinabing duwang pulu may anom (26) na mga panco an narapak, pinaturundag nara Don Pedro, siyam (9) an nadakop, dangan napiritan an abot limang gatos (500) na mga pirata na lumangoy pasiring sa baybayon  tanganing dumurulag buda magtago sa kadlagan kun saen duman sinda nagkagaradan. Sa dagat, ginatos su mga nagkagaradan nara Don Pedro. Sa mga dukumentong nakasurat pa ngani sa Kastila ipigsasaysay na duwang semana makalihis an ralaban may nakua pang anom na pulu may duwang (62) mga bangkay kan mga pirata na ipigdagsa sa mga baybayon kan Caramoan, (Dery, 2007). Sa enkuwentrong ito nadakop ni Don Pedro si Prinsipe Nune, aki kan Sultan kan Mindanao. Ogmahon su mga Kastila sa naginibohan kan Maginoong taga-Tabaco. Guminian su paghangos kan mga namamanwaan. Liwat siya tinawan ki pagranga. Nagrokyaw su banwa. Toninong nindang naasikaso su mga gibohon sa aro-aldaw.

May edad na si Don Pedro Estevan alagad padagos pa siyang nagsasakay-sakay, naglilibot-libot sa kadagatan. Mantang siya nasa kadagatan kan Calolbon, Catanduanes, nagbabantay sa palibot, saiyang natuparan an Cobrador del Tabaco na si Don Bernardino de los Santos kan Albay dangan an tolong dating mga Gobernadorcillo, gabos bihag ki mga pirata. Habo sinda pabuwian alagad puwedeng tubusun (kaito pa palan uso na an “hostage for ransom”). Kun dai tubusun, sinda gagaradanon. Si Don Pedro tolos kuminuut sa bulsa kan hagad na pitong gatos tolong pulung peso (P730.00), tinubus su mga bihag, itinao sainda, dinara sa baybayon kan Tabaco. Daing nangyaring garadanan.

Ginurangan an pakipaglaban sa mga pirata

NAUNAMBITAN PA SI DON PEDRO sundo kan Hunyo 1821 bilang kumander kan sarong dibisyon ki mga falua. Gari inaprobitsaran na man kan mga Kastila si Don Pedro Estevan. Dahil sa takot kan mga pirata saiya, pigpapaluwas na aktibo pa siya. Lakop an istorya ni Don Pedro Estevan. Umagid na ngani an saiyang istorya kay El Cid na gadan na pigpapakabayo pa, pipagpangenot sa sarong giyera. Si Don Pedro gusngag na, pigpapasakay-sakay pa sa kadagatan kan Bikol.

Ginurangan ni Don Pedro Estevan an pakipaglaban sa mga pirata. Nagpuun siya kan 1782 sa pagtao ki proteksyon sa mga namamanwaan. Ini nagtapos man giraray kan 1822. Su buhok niya gari na topos, su kulit gari nang alang na buyo. Nawara na su untol sa saiyang lakaw, naging pasaro-saro na sana su lakad. Gurang na siya. Ginurangan su pagtao ki pagreparo sa seguridad kan banwaan.

Nagkaigwa ki katoninongan dangan marhay na pamuhay-buhay su mga Bikolnong sa pagkaronot ni Don Pedro sa maringis na pananalakat kan mga pirata. Daing agrangay o tanglay na ginibo niya ini sa laog ki dai kukulangon na apat na pulung (40) taon.

Siring sa mga istorya sa tunay na buhay buda osipon-banwa sa mga agi-agi kan mga heroe, satuya man na masasabatan an mga osipon na minaparambong sa pagkatawo dangan nagkaginiribohan ninda. Igwa ki mga istoryang harayo na an tipay sa tunay na mga pangyayari. Dai nagkukulang sa mga pinausbong na sana kan imahinasyon. Dakul ngani ki mga osipon manungud kay Don Pedro duman sa Bacacay, (Rosario, et al., 1953).

Igwa ki anting-anting si Teban-Teban

SA MGA NADAMOT na mga istorya nara Marciano Rosario buda mga pag-iriba, saindang naaraman na igwa pa ki mga gurang sa Bacacay na nagigirumduman pa su mga gibu-gibu kan pig-aapud nindang Teban-Teban (Tibang-Tibang sa ibang istorya). Isinabay nara Rosario an manungud kay Don Pedro Estevan sa binilog nindang “The history of the Municipality of Bacacay” na parte kan sarong proyekto kan Bureau of Public Schools, Divison of Albay, District of Bacacay susug na man sa General Memorandum Number 34, series of 1952 na ipinaluwas kan Direktor kan Eskwelas Publikas takod sa sarong Orden Ehekutibo Numerado 486 serye 1951 na pirmado ni Presidente Elpidio Quirino. An orden may titulong “Providing for the collection of historical data regarding barrios, towns, cities, and provinces.” Mawot kan orden na ito na madamot liwat su mga kasuratan, dukumento, buda iba pa ta distrosado su dakulon na mga koleksyon kan National Library sa nangyaring “Liberation of Manila” sa makuring kamot kan mga Hapon, sa mga daing kamidbid na mga bomba kan mga Amerikano.

Susug sa mga istoryang nabutingkayan nara Rosario, an banwaan kan Bacacay kasabay sa mga banwa digdi sa Albay na pipaingustohan ki salakat kan mga piratang Moro. Bako sana su saindang mapapakinabangan na mga bagay an pighaharabas kundi kasabay na an mga kababayihan kan banwa. Si Teban-Teban sana an nakakasagwi sa mga pirata. Sa memorya kan mga tawo, ining si Teban-Teban tunay na pigkatakotan kan mga pirata. Sa saiya pa sanang ngaran biyo nang minarulungsi su mga pirata, dai mapamugtak kun saen masururok. Sa istorya kan mga gurang, igwa ki anting-anting si Teban-Teban na may bagsik na dai pahiruun an mga kaiwal niya, nagiging gari mga tawo sa belen, sabi ngani.

Sarong aldaw, nasiripan kan mga tagbanwa su mga vinta kan mga pirata na palaog sa kadagatan kan Bacacay. Tolos nindang pinaaram si Teban-Teban na kan panahon na ini nag-eestar sa Hababang Tucaron, sarong bolod harani sa, ngunyan, barangay San Pedro. Solong nagpasiring sa baybayon si Teban-Teban tanganing sabaton su mga pirata. Kan magduruung na su mga pirata dangan magbaraba na sa baybayon, bigla sindang dai na nakahiro; tuminaragas na garing estatwang gapo. Su mga Guwardiya Sibil buda mga kasurug na tagbanwa tolos na sinakyada, ginaradan su mga pirata. Tanganing mapaaram su mga opisyal kan probinsya sa nangyari, saro-sarong tinakras ni Esteban su mga talinga kan mga nagadan na mga pirata dangan dinara sa mga awtoridad sa Albay. Abot tolong gatos (300) na mga talinga su nadamot.

Anion an saro pang istorya. Sa panahon kan mga Kastila an (ngunyan) barangay Igang, pirming pigsasalakat kan mga pirata. Igwa duman ki tagbanwa na pig-aapud na Tibang-Tibang. Si Tibang-Tibang midbid sa saiyang naiibang kusug dangan bagsik. Takoton saiya su mga pirata. Madangog sana an saiyang pangaran, nagkukurubog-kubog na sinda. Saro sanang suriyaw niya, biyo na natataranta an nakakadangog na pirata. Kun nagdadakop ki sira ining si Tibang-Tibang nakaugalian niyang pandongan an saiyang sakayán ki banig na karagumoy. Midbid na ini kan mga pirata. Kayá kun nakakaheling su mga pirata ki sakayán na may taklob na banig na karagumoy, minadurulag na sinda. An ngaran na Igang suboot kinua sa Tibang-Tibang.

Oni man an osipon duman sa lugar na kun apudun Quinastillohan (Bacacay.) An Quinastillohan igwa ki bolod na minalabaw ki apat na pulu may limang (45) metros hale sa baybayon kan dagat. Sa itaas kan bolod suboót nagtugdok ki kwartel su mga pag-iriba ni Kapitan Tibang-Tibang na nagbabantay kontra sa mga pirata.

Sabi man sa mga osipon-banwa, sa lugar na kun apudun Panagnatan, igwa daa ki engkantadong dakulang gapo na may langkaw na anom na pulung (60) metros dangan may kabilogan na abot sa sarong (1) kilometro. Nag-estar suboot sa lugar na ini si Kapitan Tiban-Tiban (sic). Sabi kan mga tagbanwa, sundo ngunyan may maheheling o makukua pang mga pasáng tapayan (clay jars) sa sarong kuweba na harani duman, patotoo na nag-estar sa lugar na ito si Kapitan Tiban-Tiban buda an saiyang pamilya.

Sarong aldaw, duman man giraray sa Igang, nagsalakat na naman su mga pirata. Igwa su mga pirata ki nasabatan na lalaki dangan hinapot kun siisay siya. Nagsimbag su lalaki na siya tugang ni Tibang-Tibang. Naisip pâno kan lalaki na tibaad kun sabihon niyang tugang siya ni Tibang-Tibang makakasalbar siya sa mga pirata ta aram niyang tarakoton su mga pirata kay Tibang-Tibang. Kan madangog kan mga pirata su “tugang,” Tibang-Tibang su saindang nasàbotan. Aw, ano kang biglang buminuruklos su mga pirata kun saen-saen na direksyon mantang may takot na sige su sururiyaw ki “Tibang-Tibang!”

An Igang itinaong pangaran sa barrio bilang pagtaong ranga sa lalaking pigtakotan kan mga pirata. Ini an saro pang istoryang namundag sa hona-hona.

Sa barangay San Pablo iba an talibong kan istorya. Sabi kan mga tagbanwa, su mga agta duman igwa ki pamayong baa na sana an bagsik buda birtud. Siya sarong daing kaarog na gerero. Dai na narurumduman su saiyang panga-ran alagad sa memorya pa su saiyang nagkagirinibohan. An agta na ini may bagsik sa arnis. An saiyang dila itom an kolor. Kun minaduung su mga pirata, hihampang niya sinda dangan minaagyat ki sarong duwelo. Pirmi siyang gana. An premyo, o tibaad pakonswelo niya sana, titakras niya an talinga kan nadaog. Dahil sa pagtakras kan talinga, igwa ki mga nagdududa na an Comi- sario Juan buda an Don Pedro Estevan saro man sanang tawo. Dipisil tubudan ini ta midbid kan mga opisyal kan banwaan si Don Pedro. Si Comisario Juan dai ngani ki apelyido.

Heroeng nalingawan, tibaad liningawan

AN ISTORYA NI DON PEDRO ESTEVAN historyang nalingawan o tibaad liningawan. Marhay ngani ta igwa ki nagkawaralat na kasuratan, patunay sa nagkagirinibohan kan pinakamaringis na kalaban kan mga pastidyosong pirata sa kapanahonan na dai nakayanan kan mga Kastila an depensa kan nasyon kontra sainda. Marhay ngani ta igwa man ki mga istoryang-banwa alagad garing nakalaum sa mga linderos kan Bacacay sana. Arog sa sobra sarong dosenang mga Manila Galleon na pigpanday kan mga Bikolnong sa apat na mga real astillero digdi sa Kaibalongan (Banzuela, 2014), si Don Pedro Estevan historikong istoryang dai ki kikaabotan.

Marhay ta dai nalingawan an arog kaining istorya nara Vicente Barrantes, (Barrantes, 1878) buda Juan Alvarez Guerra, (Guerra, 1878). Nakatabang man si Mariano Goyena del Prado, (Goyena de Prado, 1981; 161).

Dakulaon na tabang sa pagbalik sa buhay ni Don Pedro Estevan an mga libro ni Dr. Luis Camara Dery dangan an saiyang pasensyosong paghugid sa mga iaralamag, mga raging nang dokumento sa National Archives.

Kun bako sainda, dai na lamang gayud mauunambitan itong Agta na si Don Pedro Estevan; an unikong tagbanwa na ginawgawan ki orgolyosong medalya kan Hadi kan Espanya. Orog sa gabos, an pagligtas niya sa Kabikolan sa kakurihan kan mga pirata.

Si Don Pedro Estevan heroeng nalingawan. Tibaad ngani liningawan. Tibaad lamang orog na saràmang mapag-adalan an saiyang buhay dangan mga nagkagirinibohan. Siring man matawan siya ki tamang pagmidbid buda pagrumdum. Makatadum sa isip buda puso kan mga Bikolnong bako sana an saiyang heroismo kundi an pagsàbot dangan an inspirasyon na an sarong Agta aki man palan kan Kagurangnan. Marhay na panalmingan.

Orog sa gabos, si Don Pedro Estevan mayagomyom na patunay na an Albayano, siring man an mga Bikolnong, tatao manindugan, may kinabatiran sa buhay, may naiibang kusug ki boót na dai kàya bastang barion kan takot o ki patakot. Igwa ki sadiring istorya.

About the author: 

RAFFI BANZUELA (Rafael A. Banzuela Jr.) is an essayist, fictionist, poet, translator, historian. He studied at the Divine Word College and Aquinas University of Legazpi; taught at the Bicol University and Aquinas University; and did stints in government work, journalism, and radio broadcasting. His radio program “Satuya Ini” (This Is Ours) was named the Best Program Promoting Culture and the Arts, Radio Provincial Area category, at the 8th KBP Golden Dove Awards. 

His published works also include: Selebra (Celebrate), 2011, a collection of poems, and Albay Viejo (Old Albay), 2010, a collection of prose works on Albay. His recent book for Bansay Bikolnon is a mini biography of Potenciano V. Gregorio Sr., the composer of the song Sarong Banggi. He also edited works by known Bikol poets and an anthology by young writers. He was honored with these awards: Outstanding Albayano Artist (Literary Arts) in 2013; the NCCA Writers’ Prize in 2013; Gawad Pambansang Alagad ni Balagtas in 2015 by the Unyon ng nga Manunulat ng Pikipinas; and Gawad Kampeon ng Wika by the Komisyon sa Wikang Filipino in 2017. 

Fellow Bicol writers look up to Banzuela as living proof that writing in Bicol can persevere. His writing, rooted in his love for Bicol, is notable for his rich vocabulary and blend of reminiscence, folktale, history, and essay, sharpened by untiring historical research.